Jass, jodel, karnaval, Chilbi

Shumë tradita zvicerane vijnë nga jeta në fshat. Njëra prej tyre është jodeli. Kur këndon jodel, këndon pa fjalë. Zëri kërcen shpejt para e mbrapa mes një zëri të thellë nga gjoksi dhe një zëri të lartë nga koka. Për këtë nuk të duhet asnjë instrument, vetëm zëri yt. Që nga viti 2025, jodeli zviceran bën pjesë në trashëgiminë kulturore jomateriale të UNESCO-s.

Loja me letra më e dashur në Zvicër quhet Jass. Ajo luhet prej shekujsh, shpesh me katër veta, në familje, në shoqatë ose në restorant. Ka letra Jass gjermane dhe franceze. Jass konsiderohet loja kombëtare e Zvicrës. Luhet me 36 letra. Ka shumë variante; më e njohura quhet «Schieber».

Karnavali (Fasnacht) është një festë para kreshmës, në pranverë. Tipike janë maskat, kostumet, muzika e zhurmshme dhe parakalimet nëpër rrugë. Më i njohuri është karnavali i Bazelit. Ai fillon të hënën pas së Mërkurës së Hirit, në orën 4 të mëngjesit, me «Morgestraich»: dritat e rrugëve fiken, dhe fyelltarët e daullexhinjtë ecin me fenerë shumëngjyrësh nëpër qytetin e vjetër të errët.

Një «Chilbi» është një panair popullor, shpesh për festën e shenjtërimit të kishës (Kirchweih). Fjala vjen nga «Kirchweih». Ka karusele, trena argëtues, qitje në shenjë dhe tezga me ëmbëlsira. Pothuajse çdo fshat dhe çdo qytet ka një herë në vit një Chilbi. Aty takohen familje, miq dhe fqinjë.

Si ta mbash mend: Chilbi vjen nga «Kirchweih»: festë për gjithë fshatin, sot me tren argëtues dhe karusel.